#HistoriaWarszawy #JurydykaSułkowskiego #NowaJerozolima

Jurydyka Sułkowskiego
i narodziny Alei Jerozolimskich

Jak prywatne miasteczko księcia Augusta Sułkowskiego i żydowska osada „Nowa Jerozolima” z 1774 roku dały nazwę jednej z najsłynniejszych ulic Warszawy.

Czytaj pełną historię ↓

Jurydyka Sułkowskiego – skąd wzięła się nazwa Alei Jerozolimskich?

W drugiej połowie XVIII wieku Warszawa była podzielona na wiele niezależnych „państewek” zwanych jurydykami. Jedną z nich była jurydyka Bożydar-Kałęczyn, która w 1774 roku znalazła się w rękach wpływowego magnata – księcia Augusta Sułkowskiego.

August Sułkowski, widząc korzyści płynące z handlu, postanowił na zachodnim krańcu swojej jurydyki (w rejonie dzisiejszego Placu Zawiszy i ulicy Kaliskiej) założyć nowe osiedle przeznaczone wyłącznie dla ludności żydowskiej. Nazwał je Nowa Jerozolima.

Było to sprytne posunięcie – Żydzi nie mogli legalnie mieszkać ani handlować wewnątrz murów Warszawy (obowiązywał przywilej de non tolerandis Judaeis). Sułkowski oferował im bezpieczne miejsce tuż za wałami miejskimi, pobierając oczywiście czynsze i opłaty.

Dlaczego osiedle szybko zniknęło?

Magistrat Starej Warszawy szybko dostrzegł konkurencję i pozwał Sułkowskiego do sądu marszałkowskiego. W styczniu 1776 roku Nowa Jerozolima została zlikwidowana – domy zrównano z ziemią, a towary skonfiskowano. Mimo krótkiego istnienia (zaledwie ok. 2 lata), nazwa osiedla na trwałe zapisała się w historii.

Kiedy w latach 1823–1824 wytyczano nową, szeroką arterię komunikacyjną prowadzącą na zachód, nazwano ją Drogą Jerozolimską, a później Aleją Jerozolimską (dziś Aleje Jerozolimskie w liczbie mnogiej). Tak prywatna jurydyka magnata dała nazwę jednej z najważniejszych ulic Warszawy.

Najczęściej zadawane pytania

Jurydyka to prywatne miasteczko lub osiedle założone na gruntach magnackich, posiadające własną administrację, sądownictwo i prawa miejskie, niezależne od władz Warszawy.

Książę August Sułkowski (1729–1786) – wpływowy magnat, poseł na Sejm, związany z dworem saskim.

Magistrat Warszawy pozwał Sułkowskiego, broniąc się przed konkurencją handlową ze strony żydowskich kupców. 23 stycznia 1776 r. osiedle zostało zburzone.

Bezpośrednio od nazwy żydowskiego osiedla „Nowa Jerozolima” założonego na terenie jurydyki Sułkowskiego.

W rejonie dzisiejszego Placu Zawiszy, między wałem miejskim a gruntami Woli (w przybliżeniu między ulicami Towarową a Kaliską).

Źródła historyczne: Wikipedia, WielkaHistoria.pl, Dzieje.pl oraz opracowania poświęcone historii Warszawy XVIII wieku.